รู้สึกขอบคุณทางมหาวิทยาลัยเป็นอย่างมากที่จัดบรรยายเรื่อง "กฎหมายกับเทคโนโลยี" ทำให้เข้าใจเทคโนโลยี และกฎหมายมากขึ้น และที่สำคัญ เกิดแรงบันดาลในการศึกษาหาความรู้ต่อไป
หมายเหตุ สรุปบรรยายนี้อาจจะมีการปรับเปลี่ยนลำดับเนื้อหา และเพิ่มลดรายละเอียดบ้างตามหัวข้อที่สนใจ
____________________________________
<< หัวข้อบรรยาย >>
1. ภาพรวมของเทคโนโลยีในยุคนี้ : Big Data, AI, Block Chain
2. นวัตกรรมทางการเงิน : Cryptocurrency, Smart Contract, P2P Lending (สินเชื่อออนไลน์), Debt Crowdfunding (ระดมทุนออนไลน์)
3. ประเด็นทางกฎหมายที่น่าสนใจ
4. กฎหมายที่เกี่ยวข้อง : พรบ.ธุรกรรมทางอินเตอร์เน็ต, พรบ.การพิสูจน์และยืนยันตัวตน, กฎหมาย GDPR, พรบ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล, พรบ.การรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์
____________________________________
เกริ่นนำ
แนวคิดของ model ธุรกิจในยุคนี้ คือ "Sharing Economy"
สังเกตว่า provider จะเป็นเพียงผู้ให้ platform แก่ผู้ให้บริการและผู้รับบริการ โดยที่ provider นั้นไม่จำเป็นต้องมีทรัพย์สินนั้นๆเองเลย เช่น Alibaba, Grab Taxi, Air bnb
เมื่อเทคโนโลยีกลายเป็นสิ่งสำคัญยิ่งกว่าน้ำมัน ดังจะเห็นได้จาก "Trade War" ระหว่างจีนและสหรัฐอเมริกา นโยบายการจัดตั้งธุรกิจในจีนที่มาจากบริษัทต่างประเทศนั้น จะต้องจัดตั้งเป็น
- กิจการการร่วมทุน (Equity Joint Venture) หรือ
- กิจการแบบร่วมดำเนินงาน (Cooperative Joint Venture)
ทำให้จีนได้เรียนรู้เทคโนโลยีจากต่างประเทศไปด้วย
ความจริงแล้ว เทคโนโลยีต่างๆไม่ได้เพิ่งถูกพัฒนา แต่มีมานานแล้ว โดยส่วนมากจะถูกนำมาใช้กับทางการเงิน หรือที่เรียกว่า "Fin Tech" (Financial Technology) เช่น ตู้ ATM, บัตรเครดิต, ธุรกรรมออนไลน์
ปัจจุบันนี้ ทางภาครัฐตระหนักถึงความสำคัญของกฎหมาย ซึ่งเป็นตัวผลักดันให้เทคโนโลยีเหล่านี้ดำเนินไปได้ จึงมีการจัดให้ผู้ประกอบการได้ทดสอบผลิตภัณฑ์ในระบบ "Sand Box" ก่อนปล่อยออกสู่สาธารณะ เพื่อทางภาครัฐจะได้มีโอกาสได้ศึกษาถึงกฎเกณฑ์ที่ควรมี และออกกฎหมายคุ้มครองผู้บริโภคได้อย่างคลอบคลุมต่อไป
____________________________________
ภาพรวมของเทคโนโลยี
หลังจากอินเตอร์เน็ตเกิดขึ้น ก็มีผู้คนสร้าง content ในอินเตอร์เน็ตมากมาย หรือแม้แต่ transaction ต่างๆของผู้ใช้อินเตอร์เน็ต เช่น พฤติกรรมในการซื้อของออนไลน์ วัฏจักรการขายของออนไลน์ ก็มีมูลค่าให้กับผู้ที่ต้องการข้อมูลเหล่านี้ไปใช้ในธุรกิจอื่นๆต่อไป
ข้อมูลที่เยอะแยะมากมายเหล่านี้ เรียกว่า "Big Data" และถูกจัดเก็บใน "Cloud" ที่สามารถรองรับข้อมูลขนาดใหญ่นี้ได้
เมื่อเราต้องการทำให้ computer ฉลาดขึ้น และเราก็มี Big Data อยู่ในมือ เราจึงให้ computer เรียนรู้จาก Big Data นี้ เรียกว่า "AI" (Artificial Intelligence) ตัวอย่างการนำ AI มาใช้ในประเทศญี่ปุ่น คือ AI-based ATM ตู้ ATM นี้จะไม่ให้บริการคนกดเงินถ้า:
เมื่อเราต้องการทำให้ computer ฉลาดขึ้น และเราก็มี Big Data อยู่ในมือ เราจึงให้ computer เรียนรู้จาก Big Data นี้ เรียกว่า "AI" (Artificial Intelligence) ตัวอย่างการนำ AI มาใช้ในประเทศญี่ปุ่น คือ AI-based ATM ตู้ ATM นี้จะไม่ให้บริการคนกดเงินถ้า:
- คนกดเงินนั้นคุยโทรศัพท์อยู่ เพราะอาจถูกโดนหลอกให้มากดเงิน
- คนกดเงินใส่หน้ากาก เพราะไม่เห็นใบหน้า
"Blockchain" คือ ระบบโครงข่ายในการเก็บบัญชีธุรกรรมออนไลน์ ซึ่งมีลักษณะเป็นเครือข่ายใยแมงมุม ที่เก็บสถิติการทำธุรกรรมทางการเงิน และสินทรัพย์ชนิดอื่นๆ โดยไม่มีตัวกลางอย่างสถาบันการเงิน หรือสำนักชำระบัญชี เป็นการสร้างความน่าเชื่อถือโดยการที่ให้ทุกคนถือข้อมูลเดียวกัน
____________________________________
นวัตกรรมทางการเงิน
นวัตกรรมทางการเงินนี้ ทำให้เกิด "Digital Asset" (สินทรัพย์ดิจิทัล) ส่วนใหญ่แล้วก็เป็นการนำเทคโนโลยี Blockchain มาใช้ ได้แก่
1. "Cryptocurrency" (สกุลเงินดิจิทัล) คือ สกุลเงินในรูปแบบของดิจิทัล ที่ใช้ในการแลกเปลี่ยนทำธุรกรรม โดยใช้การเข้ารหัสเพื่อรักษาความปลอดภัย ถูกสร้างขึ้นมาด้วยภาษาคอมพิวเตอร์ ไม่มีใครเป็นเจ้าของ และที่เป็นที่รู้จักกันดีที่สุด ก็คือ "Bit Coin"
คำว่า เงิน ที่ใช้ชำระหนี้ในทางกฎหมายนั้น จะต้อง:
- เป็นเหรียญหรือธนบัตร
- ออกโดยภาครัฐ (เหรียญโดยกระทรวงการคลัง และธนบัตรโดยธนาคารแห่งประเทศไทย)
- มีหน่วยเป็นบาท
- มีเงินทุนสำรองที่ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย
ด้วยเหตุนี้ Cryptocurrency จึงยังไม่สามารถใช้ได้ตามกฎหมายไทย
2. "Digital Token" (โทเคนดิจิทัล) คือ การนำ Token (สิ่งที่ใช้เป็นสัญลักษณ์) ไปใช้ในการแลกเปลี่ยนสินค้าและบริการ เช่น
- Investment Token ได้สิทธิในการได้รับผลตอบแทน
- Utility Token ได้ใช้ไฟฟ้า เป็นต้น
- Asset Token ได้เป็นเจ้าของทรัพย์สินบางส่วน ซึ่งในความเป็นจริงอาจมีราคาสูงมากจนไม่อาจซื้อเองได้ทั้งหมด
นวัตกรรมทางการเงินอื่นๆ
"Smart Contract" คือ การที่คู่สัญญาตกลงทำธุรกรรมกัน โดยอาศัยเทคโนโลยี Block Chain ให้มีความปลอดภัยในการจัดเก็บข้อมูลด้วยการเก็บข้อมูลในรูปแบบ Distributed ledger และไม่ต้องผ่านตัวกลางอย่างธนาคาร
"Crowdfunding" คือ การระดมเงินทุนจากคนจำนวนมากผ่าน platform online โดยไม่ผ่านตัวกลางหรือธนาคาร ตัวอย่างของ Crowdfunding ก็คือ "P2P Lending" หรือการให้กู้ยืมเงินโดยมีผลตอบแทนเป็นดอกเบี้ย เหมือนกับการปล่อยกู้ของธนาคาร เพียงแต่ผู้ปล่อยกู้ในที่นี้คือบุคคลทั่วไปนั่นเอง
ประเด็นทางกฎหมายที่น่าสนใจ
การพัฒนา AI ย่อมกระทบสังคมในด้านต่างๆ และประเด็นที่จะต้องนำมาพิจารณา :
- สภาพบุคคลของ AI
- มูลค่าทางเศรษฐกิจที่เกิดจากการจ้างงานที่หายไปเมื่อนำ AI มาใช้ ทำอย่างไร (distribute wealth), เมื่อ AI สร้างรายได้ต้องเก็บภาษีไหม
- Ethic ของ AI เช่น รถที่ควบคุมโดย AI แล้วมีผู้ได้รับความเสียหาย ใครรับผิด โยงถึงทฤษฎี "Trolley Problem" และ "Moral Machine Experiment"
Trolley Problem
มีรถรางที่กำลังวิ่งและเบรคไม่อยู่
บนรางนั้น ด้านหน้ามีชาย 5 คนกำลังทำงาน ถ้าปล่อยรถรางวิ่งต่อไป 5 คนนั้นจะต้องตายแน่ๆ
ใกล้ๆคุณมีที่สับรางรถไฟให้ไปอีกทางหนึ่ง
แต่รางที่จะสับไปนั้น มีคน 1 คนอยู่ และถ้าสับราง 1 คนนั้นก็จะต้องตาย
คุณจะสับราง สละ 1 ชีวิต เพื่อรักษา 5 ชีวิตหรือไม่ ?
บนรางนั้น ด้านหน้ามีชาย 5 คนกำลังทำงาน ถ้าปล่อยรถรางวิ่งต่อไป 5 คนนั้นจะต้องตายแน่ๆ
ใกล้ๆคุณมีที่สับรางรถไฟให้ไปอีกทางหนึ่ง
แต่รางที่จะสับไปนั้น มีคน 1 คนอยู่ และถ้าสับราง 1 คนนั้นก็จะต้องตาย
คุณจะสับราง สละ 1 ชีวิต เพื่อรักษา 5 ชีวิตหรือไม่ ?
แล้วถ้า...
1 คนนั้น เป็นคนในครอบครัวคุณล่ะ ?
,
ในสถานการณ์เดิม รถรางกำลังจะชนชาย 5 คน
คุณอยู่บนสะพานที่รถรางจะวิ่งผ่าน คุณสามารถหยุดรถรางได้ โดยการโยนของที่หนักๆลงไป
ข้างๆคุณมีชายรูปร่างอ้วนอยู่ และเขาก็หนักมากพอที่จะหยุดรถรางได้
ถ้าผลักเขาตกลงไป เขาคนนั้นจะตาย แต่จะช่วยชีวิตอีก 5 คนไว้ได้
คุณจะผลักเขาลงไปไหม ?
แล้วถ้า...
ความจริงแล้ว ชายอ้วนคนนั้น คือคนที่ทำให้ชาย 5 คนต้องตกอยู่ในอันตรายนี้
คุณจะผลักเขาลงไปไหม ?
Moral Machine Experiment
รถวิ่งมาด้วยความเร็วสูง และไม่สามารถเบรคได้ทัน
คนจะเลือกชนหรือเลือกไม่ชนใคร
จากผลสำรวจ คนเห็นคุณค่าของ ทารก มากที่สุด
และเห็นคุณค่าของ แมว น้อยที่สุด
แล้วเราควรจะสอนจริยธรรมให้ AI อย่างไร ??
อีกประเด็นหนึ่ง คือ เรื่องของ "ICO" (Initial Coin Offering) (หลักการเดียวกับ IPO ของตลาดทุน) ที่ทำให้เกิดการหลีกเลี่ยงหลักเกณฑ์ Exchange Control และหลีกเลี่ยงหลักเกณฑ์การเสนอขายหลักทรัพย์ในบางประเทศ
____________________________________
กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
"ถ้าได้มีการจัดทำข้อความขึ้นเป็นข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ที่สามารถเข้าถึงและนำกลับมาใช้ได้โดยความหมายไม่เปลี่ยนแปลง ให้ถือว่า ข้อความนั้นได้ทำเป็นหนังสือ มีหลักฐานเป็นหนังสือ หรือมีเอกสารมาแสดงตามที่กฎหมายกำหนด"
ความจริงแล้ว เราทำสัญญาทางอิเล็กทรอนิกส์อยู่เสมอๆ สังเกตเวลาเข้าเว็บไซต์ และต้องกด Accept Terms & Conditions นี้ก็เป็นสัญญาทางอิเล็กทรอนิกส์แล้ว
แล้วเรายืนยันตัวตนทางอิเล็กทรอนิกส์ได้อย่างไร
- "E-signature" ไม่ใช่การเซนต์แล้วนำมาสแกน แต่หมายถึง การที่สามารถระบุตัวเจ้าของ หรือสามารถแสดงเจตนาของเจ้าของได้ ด้วยวิธีการที่น่าเชื่อถือ เช่น การกด pin ใน mobile banking เพราะคนอื่นไม่ควรรู้ได้ว่าเจ้าของมีรหัส pin อะไร หรือ bio-metric เช่น fingerprint (ลายนิ้วมือ), iris (รูม่านตา), OTP One Time Password
- "Digital ID" พิสูจน์ยืนยันตัวตันดิจิทัล คือ การให้คนที่เราเคยใช้บริการและมีข้อมูลของเราที่เคยยืนยันแล้ว ยืนยันตัวตนให้เราในการใช้บริการอื่นๆ
ข้อมูลส่วนบุคคล หมายถึง ข้อเท็จจริงใด ๆ ที่สามารถระบุหรือยืนยันความเป็นตัวบุคคลไม่ว่าทางตรงหรือทางอ้อม เช่น ชื่อ, วันเดือนปีเกิด, ที่อยู่, อีเมล์, หมายเลขโทรศัพท์, ข้อมูลบัตรเครดิต เป็นต้น
พรบ.รักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ มีขึ้นเพื่อป้องกันภัยคุกคามที่เกิดจากการธุรกิจทางอิเล็กทรอนิกส์ โดยข้อมูลที่มีความสำคัญมากๆอย่างเช่น เกี่ยวกับความมั่นคงของประเทศ "CII" (Critical Information Infrastructure) ก็จะมีหน่วยงานคอยดูแล
ข้อคิดทิ้งท้าย กฎหมาย นอกจากจะเป็น regulator แล้ว ควรจะเป็น facilitator ด้วย เพื่อให้เกิด technology innovation และเพื่อไม่ให้พลาดโอกาสในการให้ภาคเอกชนนำเทคโนโลยีเข้ามาสู่ในประเทศ
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น